MÜŞTERİ GİRİŞİ 528 36 310262

GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ NEDİR?

GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ MESLEĞİ

Gümrük Müşaviri Kimdir?

Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin gümrük işlemlerini, dolaylı temsil yoluyla takip eden ve sonuçlandıran ve kendilerine Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca gümrük müşavirliği izin belgesi verilen serbest meslek sahiplerine Gümrük Müşaviri denilmektedir. Gümrük Müşavirlerinin, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 225. maddesinin 1’inci fıkrasında, dolaylı temsil yoluyla gümrük işlemlerini takip edip sonuçlandırabileceği belirtilmiştir.

Gümrük Müşavirliği Mesleğinin Tarihçesi

Gümrük Müşavirliği mesleğinin ülkemizde tarihsel sürecini izlediğimizde ise; Cumhuriyetten önce Gümrük komisyoncuları talimatnamesi hazırlanmış ve 1 Temmuz 1909 tarihinde yürürlüğe girmiş olup, yayımlanan 252 sayılı 25 Haziran 1909 tarihli Genelge ile de Gümrük Komisyoncularının gümrük idarelerinden ruhsatname almaları, bu belgeyi almayanların 1 Temmuz 1909 tarihinden itibaren gümrüklerde iş takip edemeyecekleri belirtilmiştir. Cumhuriyetimizin ilk yılında da 16 Ocak 1924 tarih ve 168 sayılı kararname ile Gümrük Komisyoncuları talimatnamesi yürürlüğe konmuştur. Talimatnameye göre; Gümrük Komisyoncusu olabilmek için adayların diğer şartlarla birlikte yapılacak sınavda başarılı olmaları gerekmekte, sınavda başarılı olanlara Gümrük komisyoncusu ruhsatnamesi verilmekteydi. 1927 yılında 1093 sayılı Gümrük komisyoncularına dair ilk kanun hazırlanmış 01 Eylül 1927 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1949 yılında yürürlüğe giren 5383 sayılı Gümrük Kanunu Gümrük komisyoncuları ve yardımcılarına ait kuralları 133-142. maddelerinde belirleyerek mesleğe giriş şartına açılacak sınavda başarılı olma hükmünü getirmiştir. 1972 yılında yeniden düzenlenen 1615 sayılı Gümrük Kanunu 166 ve 168. maddelerinde Gümrük komisyonculuğu ve yardımcılarına ait kuralları belirlemiştir. Yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanununun 168. maddesi “Gümrük komisyoncuları aldıkları işlerin kendilerini veya müvekkillerini ilzam edecek mahiyette hukuki tasarruflar nevinden olmayan safhalarını takip ettirmek üzere bir veya birkaç yardımcı kullanabilirler” hükmündedir. 4458 sayılı Gümrük Kanununun Gümrük Müşavirleri ve yardımcılarına ait 226. maddesinin 2. fıkrası “Gümrük müşavir yardımcıları bir gümrük müşavir yardımcısının yanında çalışır ve onun adına gümrük idarelerinde iş takip edebilirler” hükmündedir. Cumhuriyet tarihimiz süresince daima kanunlarla varlığını sürdüren Gümrük komisyoncuları ve yardımcıları yer aldıkları kanunların kendilerine tanıdığı hak ve sorumluluklarına dair hükümlerle 4458 sayılı Gümrük Kanununda da hayat bulmuşlardır. 02 Şubat 2000 tarihinde yürürlüğe giren 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile yetki ve sorumlukları artırılmış olup, meslekleri Gümrük Müşavirliğine dönüştürülmüştür.

4458 Sayılı Kanun ve Gümrük Müşavirleri

Gümrük Müşavirliği mesleği, günümüzde dış ticaret sektörü ile ilgili olarak faaliyet gösteren Türkiye’nin en önemli hizmet sektörlerinden birisi haline gelmiş olup, bugün itibariyle ülkemizde dış ticaret faaliyetinde bulunan yaklaşık olarak 50 bin ithalat şirketi ile 30 bin ihracat şirketinin çok büyük bir bölümünün gümrük işlemlerini dolaylı temsil yoluyla takip edip sonuçlandırarak, dış ticaret sektörüne hizmet veren Gümrük Müşavirleri, dış ticaret firmaları ile gümrükler arasında köprü niteliğinde aktif olarak faaliyette bulunmaktadırlar.

Gümrük Müşavir ve Müşavir Yardımcılarının dış ticaret sektöründe faaliyet gösteren firmalar adına dolaylı temsil yoluyla gümrük idarelerinde gümrük işlemlerini takip ederek sonuçlandırabilmeleri için söz konusu firmalar tarafından adlarına düzenlenmiş noter tasdikli vekaletnamelerin bulunması gerekmektedir. Gümrük Müşavirleri söz konusu firmalar tarafından adlarına düzenlenmiş vekaletnameleri bulunmadıkça mal sahipleri adına beyanda bulunamayacakları gibi diğer gümrük işlemlerini de takip edemezler.

Gümrük Müşavirleri ile Gümrük Müşavir Yardımcıları;

1- Gümrük İşlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesini sağlamak,

2- Gümrük vergileri ile gümrük idarelerince tahsil edilmesi gereken diğer vergilerin (KDV, ÖTV… vb) doğru olarak tahsil edilmesini sağlamak,

3- Dış ticaret alanında faaliyette bulunan firmalara danışmanlık hizmeti vermek,

Yoluyla üstlenmiş oldukları hizmetlerin niteliği ve önemi nedeniyle bir nevi kamu hizmetini de ifa etmekte olup, bu nedenle Gümrük Müşavirleri ile Gümrük Müşavir Yardımcılarının 4458 sayılı Gümrük Kanununun geçici 6’ncı maddesinin 6’ ncı fıkrasında, görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçlar nedeniyle fiillerinin niteliğine göre Türk Ceza Kanununun Devlet memurlarına ait hükümleri uyarınca cezalandırılacağı hüküm altına alınmıştır.

Diğer yandan, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile Gümrük Müşavirleri ve Müşavir Yardımcılarının yetki ve sorumlulukları arttırılmış olup, beyannamede vergilendirmeye esas alınan verilerin yanlış veya eksik olarak beyan edilmesinden kaynaklanan nedenlerle alınması gereken vergilerin tamamen veya kısmen tahsil edilememesi sebebi ile dolaylı temsil ile kendi adına başkasının hesabına gümrük idarelerinde gümrük işlemlerini takip eden Gümrük Müşavirleri, vergilerin ödenmesi açısından mal sahipleri ile birlikte müteselsil sorumludurlar. Gümrük Müşavirleri aynı zamanda, imzaladıkları beyanname ile ilgili cezai hükümlerin uygulanması açısından beyannamede belirtilen bilgiler ile beyannameye ekli belgelerin doğruluğu ve gümrük rejiminin gerektirdiği bütün yükümlülüklere uyulmasından da sorumludurlar.

Dış ticaret hacminin 2011 itibarıyla yıllık 375 milyar USD seviyesine ulaştığı günümüzde, dış ticaret sektöründe faaliyet gösteren firmaların gümrük işlemlerini dolaylı temsil yoluyla takip edip sonuçlandıran Gümrük Müşavirleri dış ticaret işlemlerine yön veren ve gerçekleştirmiş oldukları gümrük işlemleri ile tahsil edilmesi gereken vergilerin doğru olarak beyan edilmesi ile yapmış oldukları beyanlar doğrultusunda dış ticaret işlemlerinden alınan vergilerin doğru olarak tahsil edilmesi ile gerçekleştirilen gümrük işlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesi gibi üstlenmiş oldukları görevler itibari ile bir nevi kamu hizmetini de gerçekleştirmiş olduklarından, Gümrük Müşavir ve Gümrük Müşavir Yardımcılarının gümrük mevzuatı açısından belli bir mesleki bilgi birikimine sahip olmaları gerekmektedir. Aynı zamandan gümrük işlemlerinin takibinin belli bir uzmanlık ve bilgi birikimi gerektirdiğinden 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile bağlantılı Gümrük Yönetmeliğinin 563. maddesinde ile gümrük müşavirliği bürolarında çalışan stajyerlerin gümrüklerde ve gümrüklü sahalarda iş takibi ile yetkisiz kişilerin gümrük işlemleri takibi yasaklanmış olup, bu hükme uymayanların 4458 sayılı Gümrük Kanununun 241. maddesinde yer alan usulsüzlük cezasının 4 katı ceza verileceği hüküm altına alınmıştır.

Gümrük Müşavirleri Mesleki faaliyetlerini;

1- Bir Tüzel Kişiliği doğrudan temsil yoluyla,

2- Serbest meslek erbabı olarak,

3- Tüzel kişilik ortağı olarak,

Yürütürler.

Bugün itibariyle İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Mersin Gümrük Müşavirliği Derneklerine kayıtlı yaklaşık 1500 firma olup, bu firmalarda toplam 35000 civarında kişi çalışmaktadır. Aynı zamanda Türkiye genelinde yaklaşık rakamlarla 2500 Gümrük Müşaviri ile 6000 Gümrük Müşavir Yardımcısı olmak üzere toplam 8500 kişi karneli olarak dış ticaret sektöründe faaliyet gösteren firmalar adına gümrük işlemlerini takip edip sonuçlandırmaktadır.

Gümrük Müşavirlerinin Sorumlulukları

İthalat ve ihracat işlemlerinin gerek hacim gerekse değer itibari ile ülkemizde son yıllarda ulaştığı boyut; dış ticaret ile ilgili olarak çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren bir çok ithalat ve ihracat firmasının kar marjlarını arttırmak veya aynı sektörlerde faaliyet gösteren diğer rakip firmalara göre üstünlük sağlamak amacı ile ödenmesi gerekenden daha az veya hiç vergi ödememek kastı ile İthalat Kaçakçılığı, haksız olarak Katma Değer Vergisi almak için İhracat Kaçakçılığı ve ihracat teşviklerinden yararlanma karşılığı taahhütlerin kapatılması için gerçekleştirilen sahtekarlık fiilleri son dönemlerde gümrüklerde gerçekleştirilen yolsuzlukların en önde gelen şekillerindendir.

Bu olaylar karşısında, Dış ticaret sektöründe faaliyet gösteren firmaların gümrük işlemlerini takip edip sonuçlandırarak gümrük müşavirliği hizmeti veren Gümrük Müşavirleri ve Gümrük Müşavir Yardımcıları 4458 sayılı Gümrük Kanununun kendilerine yüklemiş olduğu, gümrük işlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesini sağlamak, gümrük vergileri ile gümrük idarelerince tahsil edilmesi gereken diğer vergilerin (KDV, ÖTV… vb) doğru olarak tahsil edilmesini sağlamak, dış ticaret alanında faaliyette bulunan firmalara danışmanlık hizmeti vermek gibi görev ve sorumlulukları en iyi şekilde yerine getirmeye çalışmalıdırlar.

Diğer taraftan, dış ticaret sektöründe faaliyet gösteren ithalatçı ve ihracatçı firmaların gümrük idarelerinde belli bir uzmanlık ve bilgi birikimi gerektiren gümrük işlemlerinin takibinin yetkisiz kişiler tarafından gerçekleştirilmesi mutlaka engellenmelidir.

Gümrük Müşavirlerinin, Gümrük Yönetmeliğinin 563’ üncü maddelerinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin etkin bir şekilde denetlenmesi şarttır.

Denetim ve Gümrük Müşavirlerinin Durumu

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Denetim Elemanlarınca yapılan inceleme ve soruşturmalarda, Gümrük Müşavirlerinin, beyannamede yer alan bilgiler ile beyannameye ekli belgelerin doğruluğu ve ilgili rejimin gerektirdiği bütün yükümlülüklere uyulmasından dolayı sorumlu olmaları nedeni ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı  Denetim Elemanlarınca yapılan incelememe ve soruşturma konusu beyannamelerin 14 ve/veya 54 no.lu hanelerinde imzası bulunan Gümrük Müşavirlerin bilgilerine başvurulmakta, soruşturma neticesinde düzenlen raporlarda 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve/veya 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre suçlu oldukları kanaatine ulaşılan Gümrük Müşavirleri hakkında Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulmakta, idari yönden ise 4458 sayılı Gümrük Kanununun Geçici 6. maddesinde yer alan disiplin cezalarından fiillerine uygun düşen ceza ile cezalandırılmaları talep edilmektedir.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Merkezi Denetim Elemanlarınca yapılan inceleme ve soruşturmalar ile yapılan idari teftişlerde, bir kısım Gümrük Müşaviri ve Müşavir Yardımcılarının mesleklerinin gerektirdiği mevzuat bilgisine yeteri kadar sahip olmadıkları ve yapılan inceleme ve soruşturmaların büyük bir bölümünün, mevzuat bilgisinin yeterli olmaması sebebiyle yapılmış olan işlemlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu nedenle Gümrük Müşavir ve Yardımcılarının üstlenmiş oldukları “Dış ticaret alanında faaliyette bulunan firmalara danışmanlık hizmeti vermek” misyonunu gereği gibi yerine getirmeleri gerekmektedir.

Yaklaşık bir asırlık mesleki bir geçmişe sahip olan ve günümüzde ise dış ticaret faaliyetinde bulunan yaklaşık olarak 50 bin İthalat şirketi ile 35 bin ihracat şirketinin çok büyük bir bölümünün gümrük işlemlerini dolaylı temsil yoluyla takip edip sonuçlandırarak dış ticaret sektörüne hizmet edip, dış ticaret işlemlerine yön veren ve gerçekleştirmiş oldukları gümrük işlemleri ile tahsil edilmesi gereken vergilerin doğru olarak beyan edilmesi ile yapmış oldukları beyanlar doğrultusunda dış ticaret işlemlerinden alınan vergilerin doğru olarak tahsil edilmesi ve gerçekleştirdikleri gümrük işlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütülmesini sağlamak gibi üstlenmiş oldukları görevler itibariyle bir nevi kamu hizmetini de gerçekleştiren Gümrük Müşavirlerinin denetlenmesinin, hem gümrük müşavirliği hizmetlerinin kalitesini arttıracağı hem de mesleğin niteliğini artıracağı düşünülmektedir.

Gümrük Yönetmeliğinin 561. maddesinde; Gümrük müşavirlerinin vekaletnameleri bulunmadıkça, mal sahipleri adına beyanda bulunamayacakları gibi, diğer gümrük işlemlerini de takip edemeyecekleri belirtilmiştir. Diğer yandan aynı maddede Gümrük Kanununun 227’inci maddesinin 1’inci fıkrasının (g) bendinde belirtilen stajyerlerin, sadece gümrük müşavirliği bürosunda yürütülen işlemleri izleyebilecekleri ve bu stajyerlerin gümrüklerde ve gümrüklü alanlarda iş takibine izin verilmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Ancak yetkisiz kişilerin türlü şekillerde iş takibi yaptığı da bilinmektedir. Ayrı bir uzmanlık ve bilgi birikimi gerektiren müşavirlik hizmeti sektöründen, yetkisiz kişilerin ayıklanarak gümrük müşavirliği hizmetlerinin konusunda uzman ve bilgili kişiler tarafından yürütülmesinin sağlanması gerekmektedir.

Gümrük Müşavirliği mesleğinin gerektirdiği sorumlulukları yerine getirmeyen, belirli bir ücret karşılığında boş beyannamelere imza atan ve yapmış oldukları beyanlar ile beyanname ekinde yer alan belgelerin doğruluğunu denetlemeyen, Gümrük Mevzuatı hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan Gümrük Müşavirlerinin bu mesleğe en büyük zararı verdiği unutulmamalıdır.

Yapmış oldukları işlemlerle bir nevi kamu hizmeti gerçekleştiren Gümrük Müşavirlerinin de mesleği belirli bir yaşa kadar sürdürmeleri için gerekli mevzuat değişikliğinin yapılması hususu tartışılması gereken bir durumdur. Yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca,  her yıl (1 Ocak)  itibarı ile 65 yaşını dolduranların, vücut ve akıl sağlığı yönünden gümrük işlemlerinde doğrudan veya dolaylı temsilci olarak çalışmalarında sakınca bulunmadığına ilişkin tam teşekküllü resmi sağlık kurumlarından alacakları sağlık kurulu raporunu gümrük idarelerine, 21.05.2010 tarihli 11456 sayılı yazıları ile ibraz zorunluluğu getirilerek, sağlık kurulu raporu ibraz etmekle birlikte raporları olumsuz olan, tek doktor imzalı olan ve sağlık kurulu raporu niteliği taşımayan, resmi sağlık kurumundan almayan ilgili müşavirin,  bilge kullanıcı koduna bloke konularak gümrük idarelerinden iş takip engellenmektedir.

Bu geçici alınan tedbir dolayısıyla, mesleğin gereklerini yerine getirmeyen şahısların sektörden ayıklanarak gümrük müşavirliği hizmetlerinin daha sağlıklı, kaliteli ve mevzuata uygun gerçekleştirilebileceği bir meslek haline geleceği düşünülmektedir.

Diğer taraftan, haksız rekabetin önlenmesi ve mesleğin belirli standartlara ulaşabilmesi için;

Ticaret Kanunu ile Vergi Usul Kanununun emrettiği defterleri tutup tutmadıkları ve bu defterlere her günkü işin mahiyeti, takip edilen beyannameye ait bilgiler ve komisyon ücretleri kaydedilip edilmediği,

Kanunlara göre tutmaya mecbur oldukları ticari ve kanuni defterlerini vekaletname ve sözleşmelerini; işlerine dair yazdıkları ve aldıkları mektup, faks, telgraf ve benzeri belgeler ile düzenledikleri fatura, makbuz ve masraflarına ilişkin belgelerin asıllarını ve örneklerini özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla 5 yıl muhafaza edip etmedikleri,

Gümrük müşavirleri; şahıslarına ve/veya şirketlerine ait ibrazı zorunlu izin belge numarası, şirket adı, imza sirküleri, ticaret sicil gazetesi vb. bilgi ve belgelerde değişiklik olması halinde bunları bir hafta içinde bağlı bulundukları Bölge Müdürlüğüne bildirip bildirmedikleri,

Gümrük müşavirlerinin yanlarında çalışan müşavir yardımcılarının görevden ayrılmaları halinde, bunlar için ilişik kesme belgesi düzenleyip düzenlemedikleri ile yanlarında çalışmaya başlayacaklardan da bu belgeyi arayıp aramadıkları,

Herhangi bir gümrük müşavirliği şirketine bağlı olmaksızın müstakil olarak dolaylı temsilci sıfatıyla gümrük işlemlerini takip eden gümrük müşavirlerinin, gördükleri hizmet karşılığında elde ettikleri her tür gelir için hesabına beyanda bulundukları kişi veya kuruluş ya da taşımacılara, serbest meslek makbuzu düzenlemek zorunda oldukları hususlar ile bu kişilerin yaptıkları hizmet karşılığında başka bir şirket veya kişi tarafından fatura, makbuz veya benzeri belge düzenlenip düzenlenmediği,

Gümrük müşavirliğinin bir tüzel kişilik oluşturularak yürütülmesi halinde, tüzel kişilik ortaklarının gümrük müşaviri olup olmadıkları,

Gümrük Müşavirliği firmalarının gördükleri hizmet karşılığında elde edecekleri gelirleri için gümrük beyannamesinde hesabına beyanda bulundukları kişi veya kuruluşlara şirketleri adına fatura kesip kesmedikleri ile bunu muhasebe kayıtlarında intikal ettirilip ettirmediği,

Hususlarının denetimi mutlak olarak yapılmalıdır. Bu denetim, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca görevlerinden denetim elemanlarınca yerine getirilmeye çalışılmakla birlikte, bu konuda mesleği yürütenlerin de gereken çabayı göstermeleri ve kendi içlerinde dernekleri vasıtasıyla bir denetim sağlamaları mesleğin geleceği için gereklidir. Oda şeklinde bir örgütlenmenin bir an önce hayata geçirilmesinin sağlanması durumunda bu denetimin daha kolay yapılacağı da açıktır.

Bilindiği üzere, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca tasdik edilerek yürürlüğe girmiş olan asgari müşavirlik ücretleri tarifesine uyulup uyulmadığı muhakkak denetlenmesi gereken bir husustur. Zira Gümrük Müşavirleri ve Firmaları tarafından düşük ücret karşılığında gümrüklerde yapılan iş takiplerinin hizmet kalitesini düşüreceği açıktır. Bu ücret tarifesine uyulmasının diğer şartların yanında, gümrük müşavirlik hizmetlerinin kalitesini yükselteceği düşünülmektedir.

Bir diğer sorunda, gümrüklerde iş takibinin bilgisiz ve yetkisiz kişilerce yapılması nedeni ile gümrük işlemlerinin sağlıklı bir şekilde yerine getirilmemesidir. Yetkisiz ve sorumsuz kişilerin sektörde yer alması nedeniyle gümrük müşavirlik hizmetinin kalitesinin düştüğü bir gerçektir. Düşük ücretler karşılığı bu gibi şahısların istihdam edilmesi kısa vadede veya sadece o firma bazında karlı bir durum olarak görünse de aslında çok büyük zararlarının bulunduğu düşünülmektedir.

Sonuç

Gümrük müşavirliği mesleğinin bugün itibarıyla, böyle bir örgütlü oluşumu oluşturabilecek kurumsallaşma düzeyine bir an evvel kavuşturulması gerektiği kanaatindeyiz. Bu bağlamda; Gümrük Müşavirleri Dernekleri, gümrük müşavirlerinin yaptıkları işin sadece gümrükten mal çekiminden ibaret olmadığı yönünde gerekli girişimlerde bulunmaları gerektiği düşünülmektedir.