MÜŞTERİ GİRİŞİ 528 36 310262

İHRACAT

TÜRKİYEDE İHRACAT UYGULAMASI

İhracat, bir ülkenin döviz kazanmak için başvurduğu en önemli yollardan biridir. Ülkelerin döviz rezervleri o ülkelerin refah durumu ile doğrudan ilgilidir. Türkiye olarak, döviz sıkıntısının çekildiği eski günlerdeki borç ödeme zorluklarımız ve döviz transferlerinde yaşanan olumsuzluklar hala hatırlardadır. Bu nedenle ülkenin döviz rezervlerini en üst seviyeye çıkarmak, ülkede yaşayan herkesin amacı olmalıdır. Başta Bakanlar Kurulu ve Dış Ticaret Müsteşarlığı olmak üzere bütün ilgili kamu ve meslek kuruluşları ihracatı artırıcı tedbirleri almak ve uygulamadaki zorlukları ortadan kaldırarak ihracatı kolay yapılabilir hale getirmek durumundadırlar. Bunun yanı sıra tüm sanayi ve özel sektör kuruluşları da en son teknolojiyi kullanarak yapacakları üretimlerinde, optimum kapasiteye ulaşarak minimum maliyetlerle dış pazarlarda rekabet imkanı yaratmak zorundadırlar. Aksi halde Türkiye’nin ithalatı her zaman ihracatından fazla olacak, bu da Ödemeler Dengesinin açık vermesinde etken olacaktır. Türkiye ‘den yapılacak ihracat Bakanlar Kurulunca yayımlanan İhracat Rejimi Kararı ve buna bağlı olarak Ekonomi Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nca çıkarılan Yönetmelik ve diğer Tebliğ esasları çerçevesinde yürütülür. Yürürlükte olan İhracat Rejimi Kararı, 22.12.1995 tarih ve 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı olarak 06 Ocak, 2006 tarih ve 22515 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve çeşitli zamanlarda Bakanlar Kurulu tarafından yapılan ilave ve değişikliklerle bugüne kadar varlığını korumuştur. Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından, İhracat Yönetmeliğinde en son değişiklik 12.07.2008 tarih ve 26934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

İhracat Rejimi Kararının 4’üncü maddesi uyarınca, kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış veya belli kamu kurum ve kuruluşlarının ön iznine bağlanmış olan mallar dışında, yurdumuzdan yapılacak ihracat serbesttir. İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallara Listesi ve İhracı Ön İzne Bağlı Mallar Listesi, İhracat 1996/3)sayılı Tebliğ ekinde yer almıştır.

Dış Ticaret Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık ihracatı her aşamasında gözetim ve denetim altında tutmaya, yönlendirmeye, gerekli gördüğü düzenlemeleri yapmaya, gerekli bilgi ve belgeleri istemeye, gerektiğinde bazı maddelere miktar kısıtlaması getirmeye, kayda bağlamaya veya yasaklamaya yetkilidir.

Diğer taraftan, yürürlükte bulunan İhracat Yönetmeliğine göre ihracatçı, ihraç edeceği mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine üye olan, vergi numarasına sahip gerçek ve tüzel kişiler ile, tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklarıdır, şeklinde tarif edilmiştir. Daha önceki dönemlerde uygulanmakta olan İhracatçı Belgesi sahibi olma şartı, 15.01.1996 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. İhracı Yasak Mallar ve İhracı Ön İzne Tabi Mallar dışında kalan malların ihracı serbesttir.

Yurdumuzdan yapılacak ihracatın şekil ve esasları aşağıdaki gibidir.

1) Özellik Arz etmeyen İhracat: Kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalar ile ihracı yasaklanmamış veya belirli bir merciin iznine bağlı tutulmamış ve İhracat Yönetmeliği ekindeki kayda bağlı mallar listesinde yer almayan malların ihracı, özellik arzetmeyen ihracat olarak tanımlanabilir. Bu ihracat şeklinde ihracatçı, bağlı olduğu İhracatçı Birliklerine onaylattıkları Gümrük Beyannamesi ile birlikte doğrudan ihracatın yapılacağı gümrük idaresine müracaat eder. Burada gerekli gümrük kayıt ve kontrol işlemleri yapıldıktan sonra ihracat gerçekleşmiş olur.

2) Kayda Bağlı İhracat: Yetkili merci, yukarıda da belirttiğimiz gibi, yurttan çıkışını takip etmek istediği malları herhangi bir zamanda kayda tabi tutma yetkisine sahiptir. İhracı kayda bağlı mallar, Müsteşarlıkça yayımlanacak Tebliğ ile belirlenir. İhracı Kayda Mallara İlişkin Tebliğ kapsamındaki malların ihracından önce gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınması gerekir. İhracatçı Birliklerinde kayda alınmış gümrük beyannamesinin gümrük idarelerine sunulma süresi, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin onay tarihinden itibaren 30 gündür. Bu süre kesinlikle uzatılamaz. Ancak, ülkemiz ihraç ürünlerine miktar kısıtlaması uygulayan ülkelere yapılan, kısıtlama kapsamındaki malın ihracına ait kayıt meşruhatı düşülerek onaylanmış gümrük beyannamelerinin gümrük idarelerine sunulma süresi, 30 günden daha kısa veya daha uzun olarak Müsteşarlıkça belirlenebilir.

3) Konsinye İhracat: Bu ihracat şeklinde de madde ve ülke politikası bakımından takip altında tutulan mallar dışında kalan mallar için konsinye ihracat talepleri İhracatçı Birliklerince sonuçlandırılır. İzleme kapsamındaki mallar için önce Dış Ticaret Müsteşarlığının uygun görüşünün alınması gerekmektedir. Konsinye ihracat İhracatçı birliklerince uygun görüldüğü taktirde İhracat Beyannamesi üzerine gerekli kayıt düşülerek onaylanır. Bu beyannamelerin 30 gün içerisinde gümrük müdürlüğüne ibrazı gereklidir yani konsinye ihracatı onay tarihinden itibaren 30 gün içerisinde gerçekleştirmek gerekmektedir. Konsinye ihracat genel anlamda, global değerler üzerinden ihracatı yapılan malların, fiili ihracattan itibaren 1 yıl içinde yurt dışında kesin satışlarının yapılmasını gerektiren bir ihracat şeklidir. Bu süre haklı ve zorunlu nedenlerle onay veren merci tarafından 2 yıl daha uzatılabilir. Kesin satış değeri, komisyonlar düşüldükten sonraki net döviz miktarıdır. Kesin satış faturalarının, kesin satıştan itibaren 30 gün içerisinde onayı veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ve ilgili bankalara teslim edilmesi gerekmektedir. İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği, verdikleri konsinye ihraç izinlerine ait bilgileri, malın kesin satışının kendilerine bildirilmesinden itibaren 5 gün içerisinde aracı bankaya bildirir. Kesin satışın yapılamaması halinde ise, ihraç edilen malların Gümrük Mevzuatı hükümlerine uygun olarak yurda geri getirilmesi gerekmektedir.

4) Diğer İhracat Şekilleri: Yurtdışı fuar ve sergilere katılım ve ihracat, ithal edilmiş malların ihracı, serbest bölgelere yapılacak ihracat yine aynı tebliğ hükümleri ile belirlenmiştir. Diğer taraftan özelliği nedeniyle değişiklik arz eden, bedelsiz ihracat, savunma sanayi dışındaki alanlarda ofset kapsamında yapılacak İhracat ve yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik kapsamında yapılacak ihracata ilişkin usul ve esaslar, Müsteşarlığın bağlı olduğu Bakanlıkça yayımlanan Tebliğlerle düzenlenir. Kredili İhracat, Ticari Kiralama Yoluyla İhracat, Transit Ticaret, Takas ve Bağlı Muamele kapsamında yapılacak İhracat, Dış Ticaret Müsteşarlığınca çıkartılan 12.07.2008 tarih ve 26934 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ihracat yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelikle yürürlükten kaldırılmıştır.

 

İhracatçının Dikkat Etmesi Gereken Hususlar 

Bir ihracat işleminde ihracatçı, iki farklı ve önemli hususla karşı karşıyadır. Birincisi, alıcısıyla yaptığı anlaşmaya uygun olarak malını ihraç etmek, ikincisi malın ihracından sonra tahsil etmesi gereken dövizi tahsil süresi içinde tahsil etmek. Bu iki husus da birbirinden farklı işlemleri kapsar. Birincisinde, malın alıcının siparişine uygun olarak üretilmesinin yanı sıra, gümrüklerce aranan belgelerin de eksiksiz ve tam olması gerekmektedir. İhracat sırasında, gümrükçe yapılacak kontrolde malın beyana uygun çıkması gerekir. Gümrüklerce aranan belgeler arasında, Gümrük Beyannamesi, Orijinal fatura ve Türkçe tercümesi, Koli Listesi gibi belgeler sayılabilir. Diğer taraftan Avrupa Birliği veya EFTA ülkelerine yapılacak ihracatta ATR veya EUR-1 Belgelerinin de gümrükten tasdikli olarak malla beraber gönderilmesi gerekmektedir.

İkincisinde, ihracatçının alıcısıyla yaptığı satış anlaşmasına uygun olarak, akreditifli ödemede akreditif şartlarını çok iyi inceleyip herhangi bir rezerv’e meydan vermeden akreditif şartlarında istenen belgeleri tam ve eksiksiz olarak ve akreditifte belirlenen sürede ilgili bankaya ibraz etmesi gerekir. Akreditif şartlarına dikkat etmeyen ihracatçı, bankanın koyacağı rezervler sonrasında malının karşılığı olan dövizin tahsilinde büyük zorluklarla karşılaşabilir. Yapılan anlaşma akreditifli değil de vesaik mukabili ödeme şeklinde ise bu taktirde yine alıcısının seçtiği banka kanalıyla işlemleri tamamlamak üzere alıcı tarafından istenen vesaiki tahsil için zamanında bankasına vermesi ve yüklemeden alıcısını haberdar etmesi gerekir. Mal mukabili ihracatta dahi alıcının istediği evrakın zamanında eline geçmesi ihracat işleminin sağlıklı neticelenmesi için gereklidir.

İhracat Bedellerinin Tahsil Süreleri

İhracat bedellerinin tasarrufu serbesttir. Bakanlık ihtiyaç duyulması halinde, ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir.

İhracat İşlemlerinde Terkin

Her bir gümrük beyannamesi veya transit ticaret formu itibariyle,

a) Haklı ve mücbir sebeplerin varlığı aranmaksızın, 100.000 ABD Doları ve eşitine kadar noksanlıklarda doğrudan aracı bankalarca, ödeme şekline bakılmaksızın,

b) Mücbir sebep halleri göz önünde bulundurulmak suretiyle, 200.000 ABD Doları veya eşitine kadar noksanlıklarda, Kambiyo Müdürlüklerince,

c) İlgili ihracatçının bir önceki takvim yılında veya cari yılda getirdiği döviz tutarının yüzde beşine kadar noksanlıklarda mücbir sebeplerin varlığı aranmaksızın açık hesaplar Kambiyo Müdürlük – lerince, terkin edilmek suretiyle kapatılır. Bunun dışında kalan ihracat taahüt hesabının kapatılmasına ilişkin terkin talepleri, mücbir sebepler ile haklı durumlar göz önünde bulundurulmak suretiyle Müsteşarlıkça incelenip sonuçlandırılır.

İhracatın Teşviki

İhracatın Ülkemiz ekonomisi için ne kadar önemli olduğunu yukarıda anlatmaya çalıştık. Bunu düşünen hükümetler her zaman ihracatı teşvik etmek gayesiyle bir takım kararlar alırlar. Bunların en önemlileri, DAHİLDE İŞLEME REJİMİ kapsamında verilen teşvikler, DESTEKLEME FİAT İSTİKRAR FONU ‘ndan yapılan ödemeler, EXIMBANK Kredileri gibidir.